Programma

Bryan Segers Mavericks

Programmatoelichting

Spectrum is een compositie waarin muziek, dialoog en elektronica samen één geheel vormen, waardoor het publiek van binnenuit kan ervaren hoe prikkels, aandacht, overprikkeling, miscommunicatie en helderheid elkaar kunnen afwisselenof juist in de weg kunnen zitten. De muziek fungeert zowel als illustratie als vertaling: dialoog en muziek vullen elkaar aan of verstoren elkaar juist.

Componist Bryan Segers vertelt:
"Mijn werk vertrekt vanuit perceptie: hoe het voelt om iets te ervaren, niet alleen wat er gebeurt. Ik probeer 'toestanden' zichtbaar te maken die normaal gesproken onzichtbaar blijven. In Spectrum gaan muziek en tekst een dialoog aan; ze vullen elkaar aan of verklaren elkaar, soms op hetzelfde moment, soms vooruitwijzend, en soms pas achteraf wanneer de context is verschoven. Soms heeft deze dialoog de vorm van een collage, dan weer van een monoloog, en op specifiekemomenten is de toon bewust licht ironisch.

De elektronica vormt op sommige plekken een extra laag, maar draagt vooral bij aan de intensiteit en de immersievebeleving. Ze herkadert ruimte en perspectief door de achtergrond naar voren te halen, nabijheid tastbaar te maken en het publiek midden in dezelfde zintuiglijke wereld te plaatsen. Net als het autismespectrum zelf maakt Spectrum gebruik van een breed scala aan stijlen en ideeën: voortkomend uit dezelfde bron, maar op verschillende manieren uitgewerkt. Soms wordt muzikaal materiaal verder ontwikkeld, terwijl op andere momenten bewust stilistische breuken worden ingezet — in dienst van de boodschap (zoals overprikkeling), ironie of de onverwachte verbanden die mensen met autisme kunnen leggen.

De motivatie achter Spectrum ligt in het feit dat het publieke beeld van autisme nog vaak karikaturaal is — alsof je altijd kunt 'zien' dat iemand autistisch is, alsof autistische mensen zich niet normaal kunnen gedragen, alsof iedereen een soort 'Rain Man' is. Voor veel mensen klopt dit beeld niet: aan de buitenkant lijken zij zich aan te passen, maar van binnen kost elke situatie extra energie — het filteren van prikkels, maskeren, corrigeren, interne misverstanden herstellen en het proberen te begrijpen van anderen. Dit leidt tot spanning en uitputting die voor de buitenwereld vaak onzichtbaar blijven.

Spectrum maakt deze innerlijke wereld hoorbaar en voelbaar, niet door het publiek voor te schrijven wat het moet voelen, maar door een situatie te creëren — via dialoog, 360°-elektronica en muziek — waarin voelen bijna onvermijdelijk wordt. Prikkels en de verwerking daarvan vormen hierbij het uitgangspunt. Tegelijkertijd laat Spectrum zien dat gedrag vaak voortkomt uit overbelasting en overlevingsstrategieën, en niet uit onwil. Het doel is meer begrip en betere afstemming: minder snelle oordelen en meer nieuwsgierigheid naar wat zich onder de oppervlakte afspeelt. Als het publiek de zaal verlaat met iets minder snelle oordelen en iets meer openheid, heeft Spectrum al bereikt wat het moest doen.

Deel 1: Reflecties, onzekerheid, verdrinking
Het werk begint in duisternis: geen licht, alleen geluid. De piano beweegt zich in een 360°-ruimte, als een innerlijke wereld waaruit geen ontsnappen mogelijk is. Dit deel draait om twijfel, angst en voortdurende zelfaanpassing.

Deel 2: Irritatie, eigenaardigheden, ondersteuning
In deel 2 wordt het perspectief scherper en concreter. De focus ligt op de irritaties die ontstaan in de dagelijkse interactie met neurotypische mensen. Daarnaast komen gewoonten aan bod die voor neurotypische mensen ongebruikelijk kunnen lijken, evenals een gedeelte over de ondersteuning die sommigen ontvangen in de vorm van 'praktische coaching'.

Deel 3: Fasen van overprikkeling
Deel 3 draait om escalatie. Het bestaat uit drie hoofdfasen en verschillende tussengelegen ervaringen. De muziek is hier meer episodisch van aard dan één doorlopend geheel. De dialoog, die uitlegt wat er gebeurt, wordt soms verstoord door opdringerige omgevingsgeluiden; de achtergrond treedt sterk naar voren, waardoor het op bepaalde momenten moeilijk wordt om te bepalen waar de aandacht op gericht moet worden. Elektronica en ruimtelijk ontwerp spelen in dit deel een essentiële rol om verschillende vormen van overprikkeling over te brengen.

Deel 4: Bereiking, ik, trots
Na de intensiteit van deel 3 is deel 4 ruimtelijker van opzet, met meer wisselwerking tussen dialoog en muziek, als vorm van verwerking en herordening (ook voor het publiek, aangezien deel 3 vrij intens is). 'Bereiking' vormt hier zowel het onderwerp als de richting: het kernprobleem van langs elkaar heen praten wordt niet uitgebreid uitgelegd, maar hoorbaar gemaakt en krijgt ruimte om, via toelichting en oplossingsgericht denken in de dialoog, te verschuiven naar meer begrip.

Het werk eindigt bewust in een meer positieve sfeer: niet als een 'happy en', maar als een moment van helderheid en trots dat naast complexiteit kan bestaan, met ruimte voor de positieve kanten van autisme.

Over Bryan A.J. Segers
Bryan A.J. Segers is een Nederlandse autodidactische componist, pianist en pianodocent, geworteld in de klassieke traditie. Als pianist vertolkt hij veeleisend repertoire (o.a. Alkan en Godowsky), wat doorklinkt in zijn composities. Zijn werk beweegt zich tussen extremen — van minimalistisch tot overdadig — en verkent vaak het ongemakkelijke en onderbelichte. Hij zoekt naar muziek die niet sussend is, maar perspectieven opent en verdiept. Microtonaliteit, elektronica en ruimtelijkheid spelen hierin een belangrijke rol, mede beïnvloed door zijn ervaring met autisme. Naast zijn uitvoerende en scheppende werk geeft Segers les en ontwikkelt hij studiemateriaal voor pianisten. Zijn werk kreeg internationale aandacht, met lezingen in de VS en uitvoeringen in Japan.

De avond wordt gepresenteerd en ingeleid door Mike Boddé.

Uitvoerenden

New European Ensemble
Mike Boddé presentatie

Meer in Amare