Nieuwe Vertical Video laat spanning tussen controle en chaos zien

juli 2026, interview

Met Vertical Video laten we iedere twee maanden nieuw videowerk zien in de openbare ruimte. In juli en augustus is dat Entrop. We stelden vijf vragen aan de kunstenaar Zeno van den Broek om meer over zijn kunstwerk te weten te komen.

Van juli tot augustus is jouw video kunstwerk in Amare te bewonderen. Kun je meer vertellen over de betekenis ervan?
“Entrop vindt zijn inspiratie in het pre filmische animatieapparaat dat bekendstaat als de cilindrische zoötroop: een fysiek roterende cilinder met een reeks afbeeldingen of objecten die de illusie van beweging wekt. Het videowerk is gebaseerd op een virtuele, driedimensionale versie van zo'n zoötroop, waarbij digitale middelen worden ingezet om de traditionele fysieke verhouding tussen energie en beweging te overstijgen.

Entrop onderzoekt de spanning tussen uiteenlopende krachten en ruimtelijke waarneming in geluid en bewegend beeld. Energie wordt in een systeem gevoed en zet zich om in beweging en centrifugale krachten. Naarmate die energie en snelheid zich opstapelen, verliest het systeem zijn stabiliteit en openen zich nieuwe, onvoorziene mogelijkheden van zintuiglijke waarneming.”

Is er een connectie tussen Amare en jouw kunstwerk?
“Mijn achtergrond is die van architect, dus ruimtelijkheid staat centraal in mijn werk: hoe de gebouwde omgeving of technologie mensen met elkaar verbindt en in relatie tot elkaar plaatst. Amare is voor mij een treffend voorbeeld van een gebouw dat zich verhoudt tot zijn omgeving en uiteenlopende groepen mensen in de stad naar elkaar toetrekt. 

Entrop sluit daaropaan, maar dan in bewegend beeld. Het werk onderzoekt hoe krachten en energie een ruimte vormgeven, hoe waarneming verschuift naarmate een systeem onder druk komt te staan. Die spanning tussen controle en het onvoorziene, tussen structuur en wat daaruit ontsnapt, is iets wat ik ook herken in een gebouw als Amare: een plek die mensen bij elkaar brengt maar ook ruimte laat voor het toevallige en het onverwachte.”

Kun je meer vertellen over het maakproces?
“Mijn fascinatie voor de zoötroop begon toen ik er een tegenkwam in een tentoonstelling in het Louisiana Museum in Kopenhagen: een grote, zware houten constructie, versierd met figuurtjes en abstracte vormen, die in beweging kwam zodra je op een grote rode knop drukte. Het cilindrische object begon langzaam snelheid te winnen en na een tijdje sprongen de stroboscooplampen aan, op zoek naar een synchronisatie tussen het knipperen van het licht en de beweging van de vormen op de zoötroop. Op het moment dat die synchronisatie tot stand kwam ontstond de illusie van een bewegend beeld, maar ik was meer geïnteresseerd in de momenten ervoor en erna: momenten van spanning en chaos, op het randje van iets nieuws of een volledige instorting.

Voor Entrop creëerde ik een omgekeerde en virtuele cilindrische zoötroop, waarbij de kijker in het centrum van de zoötroop wordt geplaatst en de camera ronddraait in plaats van de elementen. Als krachtbron gebruikte ik TouchDesigner. Dit is een omgeving voor algoritmisch programmeren waarmee ik het beeld niet frame voor frame ontwerp maar componeer als een systeem: parameters, verhoudingen en bewegingslogica die met elkaar in wisselwerking treden. Het visuele gedrag ontstaat zo niet uit handmatige keuzes maar uit de regels die ik het systeem meegeef, waarbij kleine verschuivingen in die regels grote en soms onverwachte gevolgen hebben voor wat je ziet. Die onvoorspelbaarheid is geen bijproduct maar de kern van het werk.”

Wat doe je nog meer als kunstenaar en waar komt jouw inspiratie vandaan?
“Mijn werk beweegt zich tussen compositie, installatie en live performance, met een constante interesse in de verhouding tussen technologie en menselijke aanwezigheid. Niet technologie als middel om iets te illustreren, maar als materiaal op zich: met een eigen gedrag, eigen weerstanden en een eigen logica die ik onderzoek en soms probeer te doorbreken.

Naast mijn eigen artistieke praktijk ben ik sinds begin dit jaar artistiek directeur van HIIIT (voorheen Slagwerk Den Haag). Hierbij werk ik samen met musici, componisten en andere kunstenaars aan spannende projecten die de grenzen opzoeken van wat een ensemble kan zijn en wat het kan betekenen in de wereld van vandaag.

Veel van mijn inspiratie komt uit disciplines buiten de muziek. Mijn achtergrond in de architectuur heeft mij geleerd om ruimtelijk te denken, om na te denken over hoe mensen zich bewegen en tot elkaar verhouden in een omgeving. Die vraag stel ik ook in mijn klank- en installatiewerk: wat doet een ruimte met een luisteraar, en wat doet een luisteraar met een ruimte?

Daarnaast word ik aangetrokken door systemen die op het randje van controle opereren: feedbacklussen, mechanische processen, elektriciteit. Het moment waarop een systeem zijn eigen richting begint te kiezen is voor mij het interessantste. Niet het perfecte resultaat, maar de spanning onderweg daarnaartoe.”

Wat hoop je dat de voorbijgangers en bezoekers meenemen van jouw videokunstwerk?
“Ik hoop dat bezoekers even worden meegenomen in die toestand die mij fascineert: het moment waarop een systeem zijn houvast verliest en iets nieuws zich aandient. Niet het begrijpen van wat er precies gebeurt, maar het fysiek ervaren van spanning, van een proces dat zich ontvouwt en waarvan de uitkomst onzeker is.”

Ontek meer over Zeno en over Vertical Video.