Vertical Video onthult de gelaagdheid van Paul Klee's iconische Engel

januari 2026, interview

Met Vertical Video laten we iedere twee maanden nieuw videowerk zien in de openbare ruimte. In januari en februari is dat ANGEL'S REMAINS. We stelden vijf vragen aan de kunstenaar Rosa Menkan om meer over haar kunstwerk te weten te komen.

In januari en februari is jouw videokunstwerk in Amare te bewonderen. Kun je meer vertellen over de betekenis ervan?
"De Engel van Paul Klee is al zestien jaar een hoofdfiguur in mijn werk, maar ik had de originele monoprint nog nooit in het echt gezien. Het werk wordt normaal gesproken bewaard in het archief van het Israël Museum. Deze zomer was het in Berlijn te zien en keek ik de Engel eindelijk recht in de ogen, een ervaring die mij dieper raakte dan ik had verwacht.

Wat me het meest is bijgebleven, is niet de prent zelf, maar de manier waarop de tentoonstelling was ingericht. De Engel was gemonteerd op een gigantische bordeauxrode muur, ondersteund door grote grijze plinten die bijna als een tweede lijst fungeerden. Er stond voortdurend een beveiliger naast de muur, en het alarm werd gemakkelijk geactiveerd (ik heb het per ongeluk een paar keer laten afgaan). Ik denk dat ik me de scène misschien beter herinner dan de prent zelf.

In de tentoonstellingscatalogus werd de terugkeer van de Engel naar Berlijn direct gekoppeld aan het zestigjarig jubileum van de diplomatieke betrekkingen tussen Duitsland en Israël, waarmee het beeld werd gepositioneerd als een symbool voor nationale politiek. Die framing doet ertoe.

In zijn Stellingen over het Begrip van de Geschiedenis uit 1940 beschreef Walter Benjamin de Engel als een kracht die de vooruitgang belemmert. Hij staat erop de verhalen te verheffen die uit (nationale) geschiedenissen zijn weggeschreven. Maar in deze herframing wordt de Engel in een nieuwe context geplaatst, voorbij de huidige, voortdurende ravage. In plaats daarvan houdt het een narratief van morele continuïteit, verzoening en vooruitgang in stand. Een vorm van hedendaags operationeel historicisme die de kritische positie van de Engel neutraliseert.

In mijn video heb ik geprobeerd dit probleem te bevragen: wat gebeurt er wanneer een beeld, dat bedoeld is om te spreken voor degenen die zijn vermoord als gevolg van genocidaal staatsgeweld, wordt toegeëigend om een symbool te worden van feestelijke nationale politiek? Kan de Engel deze inperking weigeren?”

Is er een connectie tussen Amare en jouw kunstwerk?
"Er is geen direct verband, maar ik hoop dat het werk bijdraagt aan een publiek debat over hoe beelden worden ingezet en hoe hun macht zichtbaar en onzichtbaar wordt gebruikt in het huidige politieke klimaat."

Kun je meer vertellen over het maakproces?
"Ik begon met een vraag over framing. Wat gebeurt er wanneer een beeld dat al circuleert, wordt teruggeplaatst in het tentoonstellingskader en wordt gepresenteerd als iets stabiels?

Ik ben begonnen met het online verzamelen van hedendaagse waarnemingen van de Engel, waaronder karikaturen, tatoeages, magneten en memes. Dit werd mijn bronmateriaal. Het werd een soort kaart van hoe het beeld steeds opnieuw gebruikt wordt.

Vervolgens ging ik aan de slag met synthetische en generatieve beeld-ecologieën, waarin de Engel niet langer een plat beeld is, maar een gelaagd object. Ik werkte met een 3D-model van de Engel. Dit model werd een beeld via rendering, waarbij afzonderlijke lagen informatie worden berekend en vervolgens samengevoegd tot één frame. Ik heb deze lagen vervolgens geëxtraheerd en eindigde met een heel leger Engelen. Door deze lagen afzonderlijk te presenteren, blijft het beeld onopgelost en zichtbaar geconstrueerd.

In de videobewerking heb ik mijn leger teruggebracht tot drie belangrijke ankerpunten: de foto van de Engel zoals die in Berlijn werd getoond, het 3D-wireframe model, en een schaduw in vlucht. Samen tonen ze hoe het beeld beweegt tussen tentoonstelling, digitale bewerking en online circulatie. Kortom, mijn proces weerspiegelt mijn argument: de Engel laat zich niet vastpinnen als één stabiel beeld. Het is een instabiel object, gevormd door bewerking, herplaatsing en de omstandigheden waaronder het wordt tentoongesteld.”

Wat doe je nog meer als kunstenaar en waar komt jouw inspiratie vandaan?
"Ik maak op onderzoek gebaseerde kunstwerken over hoe beelden worden geproduceerd, gestandardiseerd en gereguleerd. Afhankelijk van het project vertaalt dat zich naar video, installatie, drukwerk, en de laatste tijd ook 3D en sythetische beeldprocessen. Ik begin vaak vanuit momenten waarin beelden hun eigen beperkingen tonen: compressiefouten, kalibratievooroordelen, kapotte formaten, en de manier waarop platforms en interfaces bepalen wat zichtbaar of geloofwaardig is.

Mijn focus op resolutie is ontstaan vanuit het im/possible-images-onderzoek dat ik begon na het winnen van de Collide Arts at CERN Barcelona award. Bij CERN interviewde ik wetenschappers over de beelden die ze zouden maken als er geen beperkingen waren. Die vraag maakte het voor mij onmogelijk om resolutie als een neutrale technische instelling te zien. Resolutie brengt altijd afwegingen met zich mee. Wanneer een deel van een beeld scherper wordt, wordt iets anders vereenvoudigd, vervaagd, weggelaten of moeilijker te benoemen. Ik probeer die keuzes inzichtelijk te maken, zodat we erover kunnen discussiëren in plaats van ze als vanzelfsprekend te accepteren."

Wat hoop je dat de voorbijgangers en bezoekers meenemen van jouw videokunstwerk?
"Een ontmoeting met een beeld is tegenwoordig meer dan alleen het bekijken van het oppervlak, de laag die we gewend zijn te zien en te interpreteren. Beelden zijn gelaagd, complex, en niet statisch. Ik hoop dat de installatie een venster opent naar die manier van denken over beelden.

En, op een meer persoonlijk niveau, hoop ik dat het de Engel helpt om los te komen."

Ontek meer over de kunstenaar en over Vertical Video.