Francesca Ajossa verkent de veelzijdigheid van het orgel in de serie 'Orgel in Dialoog'

31 maart 2026, interview

Francesca Ajossa verkent dit seizoen in de serie Orgel in Dialoog drie keer de veelzijdigheid van het orgel in De Nieuwe Kerk. Samen met onder meer dansers, een strijkersensemble en artist in residence Elisabeth Heatherington laat ze zien dat het orgel veel meer is dan het ouderwetse, traditionele kerkelijke imago. We spraken met haar over haar passie voor het instrument, het spelen van nieuw repertoire en waar ze het meest naar uitkijkt binnen deze serie.

Wanneer kwam je voor het eerst in aanraking met het orgel, en wat trok je zo aan in dat instrument?
"Ik ben opgegroeid in Italië, waar je op je tiende kunt beginnen aan een programma op het conservatorium. Bij de toelating werd ik op meerdere instrumenten toegelaten, waaronder orgel. Dat kende ik al doordat mijn vader het als amateur speelde en doordat ik op een basisschool zat die verbonden was aan een kerk, waar de muziekdocent ook orgel speelde. Daardoor stond dat instrument het dichtst bij mij. Ik had het nog nooit zelf gespeeld, maar toen ik als klein meisje voor het eerst ervaarde hoe het is om op zo’n groot instrument te spelen, was dat echt een wow-moment. Je kunt er zo veel mee doen. Dat trok mij absoluut aan om ermee verder te gaan."

Het orgel wordt vaak geassocieerd met kerken en traditie. Ook jij kwam er zo mee in aanraking via jouw docent op school. Wat vind je hiervan?
"Dat is op dit moment een grote vraag in de orgelwereld. Er zijn bronnen uit o.a. de tijd van de Reformatie in Nederland waaruit blijkt dat men het toen juist niet goed vond dat er orgel in de kerk werd gespeeld. Het zou te veel afleiden van waar het echt om moest gaan. De nadruk lag meer op vocale muziek, omdat dat werd gezien als de natuurlijke extensie van het bidden. Dat er een orgel begon te spelen, was toen echt een punt van discussie.

Dat vormt een grappig contrast met het feit dat we het orgel tegenwoordig juist sterk met de kerk associëren. Intussen heeft de kerk een iets minder prominente rol in de maatschappij, dus het is voor ons organisten een uitdaging om het orgel ook te laten zien als volwaardig concertinstrument, los van de kerk. Tegelijkertijd blijft het er natuurlijk altijd mee verbonden, omdat het instrument meestal in een kerk staat. Juist daarom is het mooi om beide kanten te laten zien: het orgel als kerk- én concertinstrument."

Dat sluit perfect aan op de nieuwe serie van Amare: Orgel in dialoog, waarin het orgel telkens in dialoog gaat met andere disciplines, zoals dans, zang en een strijkersensemble. Vind je dit inspirerend?
"Dit is echt een persoonlijke wens van mij. Ik ben best sociaal en vind het soms minder leuk dat je op een orgel vaak alleen speelt. Daarom probeer ik altijd verbindingen te zoeken met andere musici en dansers. Toen ik op Codarts in Rotterdam studeerde, woonde ik samen met een danseres en vond ik het fantastisch om samen te werken. Dansers zijn natuurlijk ook met muziek bezig, maar op een totaal andere manier, wat een nieuwe bron van inspiratie kan zijn om samen de dialoog aan te gaan.

Ik denk dat het zo ook een menselijker perspectief op het orgel biedt, omdat de organist vaak verstopt zit. De muziek komt door het combineren van kunstvormen ook op een andere manier bij het publiek, dan alleen via het statische, sacrale aspect. Een danser kan bovendien spelen met de ruimte, waardoor die extra wordt benadrukt en anders wordt gebruikt dan wanneer er alleen een organist speelt. Zo krijgen de mooie kerkruimtes een nieuwe rol in het concert, wat ik heel leuk vind. Tegelijkertijd wordt de traditie van het instrument verbonden met het hedendaagse, waardoor het hopelijk toegankelijker wordt voor een groter publiek. Het is dus eigenlijk een dialoog tussen kunstvormen én door de tijd heen."

Het is een dialoog tussen kunstvormen én door de tijd heen.

Je zei het al: het orgel is een instrument dat onlosmakelijk verbonden is met de ruimte waarin het staat. Hoe beïnvloedt een plek als de Nieuwe Kerk jouw manier van spelen?
"Soms wordt gezegd dat de kerk de resonantiekast van het orgel is. Als je hetzelfde orgel in een andere kerk zou plaatsen, zou het weer heel anders klinken. Voor een organist is dat altijd de uitdaging: hoe klinkt wat je boven speelt beneden bij de bezoekers? Daarnaast speelt traditie en geschiedenis een rol: wat neemt dit specifieke orgel allemaal met zich mee? Wat heeft deze ruimte meegemaakt? Het orgel kan een andere functie geven aan een kerk, zelfs als die niet meer voor diensten wordt gebruikt. Mensen hebben nog steeds behoefte aan reflectie, meditatie en contemplatie, los van religie. Volgens mij kan het orgel dat nog altijd ondersteunen."

Je speelt veel nieuw repertoire en werkt interdisciplinair. Voel je je ook een beetje een ambassadeur voor het orgel voor een nieuwe generatie luisteraars?
(Lacht) "Ja, ik probeer te laten zien wat ik als jong iemand zo boeiend en mooi vind aan het orgel. Als ik dat kan overbrengen, vinden andere mensen het misschien ook mooi. Het probleem is nog altijd dat het orgel voor velen onbekend is, dus ik hoop mensen die misschien nooit in de kerk zijn geweest ermee in aanraking te brengen en te laten zien dat het niet alleen dat statische, ouderwetse, kerkelijke instrument is dat ze misschien denken. Door nieuwe muziek te spelen en interdisciplinair te werken, kun je juist een publiek bereiken dat misschien niet voor het orgel kwam, maar wel voor de combinaties met andere kunstvormen. Zo kunnen ook zij het orgel ontdekken en verder kijken dan het traditionele imago dat het vandaag de dag nog heeft."

Wat hoop je dat die mensen die voor het eerst komen meenemen na afloop van de avond?
"Hopelijk ontdekken ze de veelzijdigheid van dit instrument. Je kunt psalmen en klassieke concerten begeleiden, maar ook een concert over geluidskunst spelen. Heel anders, maar het orgel leent zich daar perfect voor. Het is een enorm veelzijdig instrument en iedere uitvoering is weer anders, dus laat je vooral verrassen door wat er allemaal mogelijk is met deze veelzijdige muziekmachine."

Orgel in Dialoog in de Nieuwe Kerk

Meer Amare Stories